بیماریهای رایج در کوهنوردی
دوشنبه ۰۳ شهریور ۱۳۹۳
0 نظر
627 بازدید

بیماریهای رایج در کوهنوردی

 

همه‌چيز در مورد كوه‌گرفتگي(بيماري ارتفاع):

كوه‌گرفتگي يا بيماري ارتفاع موضوعي است مورد توجه كليه كساني كه پاي به كوه مي‌گذارند و به طور جدي به آن نگاه مي‌كنند. آنها بارها در مورد آن به تفكر پرداخته و گاه از آن وحشت داشته اند، در حالي كه چنانچه با آن آشنايي كامل داشته باشيم به خوبي قابل پيش‌بيني و پيشگيري است. در اين مقاله سعي بر آن داريم تا با زبان ساده و قابل استفاده براي همه از اين پديده صحبت كنيم.
قبل از هرچيز لازم است تعريف ارتفاع بلند را بدانيم:
- از (پا 11500-5000) 3000-1500 متر را ارتفاع بلند
- از (پا 18000-11500) 5500-3000 متر را ارتفاع خيلي بلند
- از (پا 18000)5500 به بالا را ارتفاع نهايي
مي‌ناميم. اصل اساسي صعود به اين ارتفاعات هم هوايي مي‌باشد. چنانچه هم هوايي به خوبي انجام شود مشكلي در صعود نخواهيم داشت. گرچه ممكن است كوه‌‌زدگي در ارتفاعات حتي 2500 متري و يا كمتر اتفاق بيفتد ولي معمولاً اين مشكل در ارتفاعاتي بالاتر از 3000 متر مشاهده مي‌شود. اين پديده يعني هم هوايي عبارت است از:
تطابق بدن با كمبود اكسيژن كه در ارتفاعات با آن روبه‌رو هستيم. اين تطابق طي روندي كند و طولاني و با مكانسيم‌هاي زير انجام مي‌شود:
1- ازدياد دم و بازدم (نفس نفس زدن)
2- ازدياد ادرار
3- ازدياد گلبول قرمز به دليل تسريع در ساخت آنها ( و غليظ شدن خون به دليل ازدياد ادرار)
وقتي به ارتفاعات صعود مي‌كنيم و يا با هواپيما به بالا مي‌رويم فشار هوا كم و در حقيقت هوا رقيق‌تر مي‌شود. گرچه در هر هوايي و در هر ارتفاعي ميزان درصد اكسيژن (21%) تغييري نمي‌كند اما تعداد مولكول‌هاي اكسيژن در هواي رقيق كمتر مي‌شود و در نتيجه بدن براي رفع نياز خود به اكسيژن به تلاش بيشتري مي‌پردازد.
كفتيم كه اولين مكانسيم هم هوايي ازدياد ميزان تنفس است. اين كار خود به افزايش سوخت و سار و در نتيجه توليد بيشتر ميزان گاز كربنيك منجر مي‌شود. لازم به ذكر است كه در مغز دو مركز براي كنترل تنفس وجود دارد؛ يكي با كمبود اكسيژن و ديگري با ازدياد گاز كربنيك فعال مي‌شود. البته ازدياد گاز كربنيك اثري بسيار قوي‌تر از كمبود اكسيژن بر مغز مي‌گذارد. همچنين دوگانگي مراكز تنفس در مغز و تعارضي كه در شرايط خاصي بين اين دومركز به وجود مي‌آيد باعث پديده قطع و وصل تنفس در شب و در ارتفاعات بالا مي‌شود كه يكي از مشكلات كوهنوردان را در ارتفاعات تشكيل مي‌دهد. از آنجايي كه زمان قطع تنفس هنگام خواب حتي به 15-10 ثانيه نيز مي‌رسد عدم اطلاع از اين پديده ممكن است باعث وحشت كوهنوردان كوهنوردان در هنگام شب گردد.
زماني كه با نفس كشيدن خود و يا يكي از دوستان كه در خواب است مواجه شويم اين پديده يك امر طبيعي در هنگام شب در ارتفاعات است عارضه‌اي كه در صورت شديد بودن بايد مورد درمان دارويي قرار گيرد. اين پديده به همراه علايم ديگر از عوارض عدم هم هوايي است كه با هم بيماري حاد كوهستان خوانده مي‌شود.
بيماري حاد كوهستان
چنانچه بدون هم هوايي به ارتفاعات بالا صعود نماييم واكنش بدن به كمبود اكسيژن با علايم زير خودنمايي مي‌كند:
- بي‌اشتهايي، تهوع و استفراغ
- خستگي و ضعف
- گيجي و منگي و سردرد
- بي‌خوابي (قطع و وصل تنفسي)
- عدم تشخيص صحيح (قاطي كردن)
- خواب‌هاي آشفته
راستي چه كساني به اين بيماري دچار مي‌شوند؟
واقعيت اين نيست كه هركس كه به ارتفاعات بالا صعود نمايد در معرض ابتلا به اين بيماري قرار مي‌گيرد. عامل اصلي ابتلا يا عدم ابتلا سرعت صعود است؛ هرچقدر سريع‌تر صعود نماييم امكان بروز بيماري بيشتر مي‌شود. هيچ روشي وجود ندراد كه از قبل بتواند در مورد ابتلا يا عدم ابتلا به اين مشكل اظهارنظر نمايد. ممكن است كساني كه حتي در ارتفاعات پايين يعني حدود2500 متر به اين بيماري دچار شوند. كساني كه قبلاً ارتفاعات بسيار بالاتر را بدون مشكل تجربه كرده‌اند.
بنابراين به قانون طلايي شماره صفر مي‌رسيم كه مي‌گويد:
هيچ اشكالي ندارد كه به اين بيماري دچار شويم مشكل زماني است كه جان ما در اثر اين بيماري به مخاطره افتد.
توجه داشته باشيم كه ابتلا به اين بيماري هيچ ارتباطي به سن، جنس، آمادگي بدني، صعودهاي موفق قبلي ندارد. همين‌طور اقرار به ابتلا به اين بيماري به هيچ وجه از شايستگي‌هاي كسي نمي‌كاهد. بنابراين نبايد به هيچ‌وجه علايم را مخفي و قبل از هم هوا شدن به صعود ادامه داد.
 
 
سرمازدگي عمومي يا هيپو ترمي:
كوهنوردي وورزشهاي طبيعي نظير اسكي،غار نوردي،سنگنوردي،… از ورزشهايي است كه فرد در تماس مستقيم با سرما ،رطوبت،باد و…بوده و همواره در معرض سرمازدگي وهيپوترمي مي باشد.
زمانی که حرارت بدن انسان به دمای زیر 35 درجهء سانتیگراد می رسد سرمازدگی عمومي يا هيپو ترمي به انسان دست می دهد.سرمازدگی های متوسط را می توان به خوبی درمان نمود.اما زمانی که حرارت بدن به زیر 36 تا 24 درجه سانتیگراد می رسد شانس بهبودی بسیار ضعیف می باشد.
توانايي بدن در مقابله با سرما بسيار كمتر از توان آن براي مقابله با گرما است و در واقع روش اصلي براي گرم نگه داشتن بدن استفاده از لباس و پوشش مناسب است . علاوه بر اين عواملي مثل :ارتفاع،خستگي , تغذيه نامناسب ،كم آبي (شرايط موجود در ورزش كوهنوردي), سابقه بيماري (مرض قند , بيماري قلبي – عروقي يا تنفسي , …) , مصرف داروهاي خاص (مثل داروهاي فشارخون , الكل ،مواد مخدر) , نامناسب بودن لباس و پوشش فرد و عوامل مختلف ديگري نيز باعث مستعد شدن فرد به كاهش درجه ي حرارت بدن و آسيب هاي ناشي از آن خواهد بود .
عدم تحرك براي مدت طولاني (مثلآ در صعود هاي تركيبي وصعود از يخچالها ) به علاوه ي سردي هوا , رطوبت بالا , وزيدن باد و خيس بودن لباس ها گرفتار شدن در بهمن نيز باعث مستعد شدن فرد و بروز سريع تر و شديدتر آسيب هاي ناشي از سرما خواهد شد .
در موارد آسيب هاي ناشي از سرما نيز پيشگيري بر درمان مقدم است و با رعايت اصول مقابله با سرما حتي در بدترين شرايط آب وهوا نيز مي توان از بروز آنها جلوگيري كرد .
رطوبت هوا به همراه وزش باد باعث از دست رفتن درجه ي حرارت بدن مي گردد . به ويژه هرچه سرعت باد بيشتر باشد , كاهش درجه حرارت بدن سريع تر خواهد بود . وزش باد تند در يك آب و هواي سرد و مرطوب به سرعت باعث كاهش درجه حرارت بدن فرد خواهد شد .
دربرخي شرايط مانند قرار گرفتن طولاني در معرض آب و هواي بسيارسرد و يا غوطه ور شدن در آب بسيار سرد(همچون پيمايش غار هاي رودخانه اي ), بدن توانايي توليد حرارت لازم براي مقابله با سرماي محيطي را ندارد و در نهايت دچار كاهش دماي عمومي بدن مي گردد . به اين حالت اصطلاحاً هيپوترمي گويند . در اين حالت هيپوتالاموس مغز دچار اشكال در عملكرد مي شود و بدن قادر به كنترل دماي قسمت مركزي خود نيست و درجه حرارت حرارت مركزي بدن از 37 درجه به كمتر از 35 درجه سانتي گراد خواهد رسيد . افراد سالخورده و ضعيف بخصوص اگر لاغر , خسته و گرسنه هم باشند بيشتر مستعد هيپوترمي هستند.
علائم و نشانه ها :
1- فرد احساس سرمای شدید میکند.
2-بی اختیار لرز شدیدی به مصدوم دست می دهد و بدن آنها دچار لرز مي شود .
3- پوست سرد وخشك و رنگ پریده مي شود.
4- نبض كند مي گردد.
5- تعداد تنفس بيمار كمتر از حالت طبيعي مي شود .
6- درجه حرارت بدن به 35 درجه يا كمتر مي رسد .
7- در مراحل بعدي بیهوشی به فرد دست ميدهد:تشخیص تنفس و ضربان قلب مصدوم دائما مشکل تر می شود.
8- خواب آلودگي ظاهر مي شود كه ممكن است به كُما منجر شود .
9- ممكن است ايست قلبي رخ دهد .

ساير علائم عبارتند از :

پوست سرد : يكي از علائمي كه دلالت بر افت دماي بدن و بروز حالت هيپوترمي دارد .(به ويژه سرد بودن پوست شكم )
لرز : از واكنش هاي دفاعي بدن براي گرم كردن خود است و بدن بطور خودكار سعي مي كند تا با افزايش كار عضلات حرارت بيشتري توليد كند و دماي قسمت مركزي خود را ثابت نگه دارد . اما با پيشرفت آسيب و كاهش بيشتر دماي بدن , اين واكنش دفاعي نيز مختل مي شود .
گيج و منگ شدن مصدوم و از دست دادن قدرت قضاوت وتصميم گيري و از دست دادن هماهنگي حركات و فعاليتهاي بدني
اشكال در تكلم و صحبت كردن و همچنين سفتي و انقباض عضلاني از ديگر علائم هيپوترمي مي باشد .
كمك هاي اوليه :
1- با رعايت اصول ايمني ابتدا بيمار را از تماس بيشتر با سرما نظير بادوتماس با سنگ ،يخ وبرف باز داريد.
2-سپس ارزيابي اوليه مصدوم و انجام مراحل ABC (كنترل راه هوايي , تنفس , ضربان قلب ) و ديگر كمكهاي اوليه ي ضروري در صورت لزوم .
3- بيمار را در يك پوشش محافظ بپیچید بطوری که سر و گردن را بپوشاند.نباید دست ها و بازو های مصدوم در تماس با بدنش باشد. زیرا این کار باعث می شود حرارت بدن مصدوم به خارج منتقل شود.
4-انتقال مصدوم به مكان گرم و خشك ودور از باد و ترجيحاً سربسته (مانند پناهگاه , چادر ,غار برفي , … )
5-خارج كردن لباس هاي مرطوب , خيس يا تنگ مصدوم و در صورت امكان پوشاندن لباس خشك به مصدوم و قرار دادن وي در داخل كيسه خواب يا انداختن پتوي گرم و خشك بر روي او.
6-هيچگاه بدن مصدوم را با مالش گرم نكنيد و او را نيز تشويق به انجام فعاليتهاي بدني و راه رفتن نكنيد .
7-بدليل كاهش درجه حرارت بدن و بروز اختلال در سيستم الكتريكي قلب , هر ضربه ي ناگهاني ممكن است منجر به بي نظمي هاي بسيار شديد و كشنده در ضربان قلب فرد گردد . بنابراين حتي براي خارج كردن لباس هاي مصدوم ابتدا آنها را قيچي و سپس از بدن مصدوم خارج كنيد .
8-در صورتي كه فرد هوشيار است و دچار تهوع و استفراغ شديد نيست مي توانيد , نوشيدني و غذاي گرم به وي بدهيد .
9-مصدوم را از نظر یخ زدگی وسرمازدگي موضعي معاینه کنید و در صورت لزوم به درمان آن بپردازید ولي الويت ابتدا با سرمازدگي عمومي مصدوم است.
10-نباید به مصدوم بيهوش نوشیدنی بدهید.
11-نباید دست یا پای مصدوم را ماساژ دهید یا مصدوم را تشویق کنید که ورزش کند.
نكته : براي كنترل نبض مصدوم مبتلا به هيپوترمي بايد حدود 30 تا 45 ثانيه صبر كنيد.
مهم : حتي در صورت فقدان هوشياري و ديگر علائم حياتي مثل تنفس و نبض نبايد فرد را مرده قلمداد كرد .
 
برف کوری … snowblindness:
تعریف:
برف کوری یا التهاب قرنیه در اثر اشعه ماوراء بنفش ; عبارتست از آفتاب زدگی قرنیه ، بدلیل رسیدن میزان زیاد نور آفتاب ( چشم بدون محافظ ) به قرنیه فرد
پیشگیری:
میزان تشعشع نور ( تابش و بازتابش ) در مناطق کوهستانی و برفی ; 15 برابر اشعه ای است که در شرایط غیر برفی بازتاب می شود . پس منطقی به نظر می رسد که همواره از عینک های مناسب و ضد اشعه استفاده شود ، حتی در شرایط هوای ابری
در مورد استفاده از عینک برای مقابله با برف کوری به چند نکته می بایست توجه داشت
شیشه های عینک می بایست دارای لایه ضد اشعه فرا بنفش باشد . تیره بودن شیشه عینک نه تنها شاخص درستی برای مناسب بودن عینک نیست بلکه می تواند باعث آسیب بیشتر چشم نیزبشود زیرا ; عینک هائی که فقط دارای شیشه تیره هستند ( و از لایه محافظ بی بهره می باشند ) باعث گشاد شدن مردمک چشم میگردند و در نتیجه میزان بیشتری از تابش را دریافت می شود
در انتخاب عینک تنها به فرم ظاهر آن توجه نکنید .. عینک مناسب می بایست تمام چشم را پوشانده و در قسمت های کناره نیز پوشش داشته باشد
عینک مناسب می بایست از لحاظ ضد اشعه بودن دارای استاندارد بوده و 99 تا100درصد اشعه را جذب کند . توجه داشته باشید برای تمیز کردن عینک های با لایه ضد اشعه حتما از دستمال های مناسب استفاده شود . موارد دیگر باعث آسیب به لایه مذکور شده و خاصیت ضد اشعه بودن عینک را کم میکند
نشانه:
نشانه های برف کوری ; 8 ساعت پس از آسیب دیدگی بروز می کنند
. احساس سوزش و درد در چشم ها
. خشک شدن چشم و احساس وجود شن در آنها
. کم شدن دید و مات بودن تصاویر
. دردآور شدن حرکات چشم
. ایجاد ناراحتی در زمان برخورد نور به چشم – حساسیت در مقابل نور
. تورم در پلک ها و قرمزی چشم و تولید مایع در آن
. سر درد
درمان:
. استفاده از کمپرس سرد
. استراحت در محیط تاریک ; مثل چادر
. بستن چشم و عدم ایجاد تحرک چشمی
. اجتناب از مالش چشم

 

یخ زدگی قرنیه:

تعریف:
در هنگامی که هوا بسیار سرد است ; باد شدید می وزد و از چشم ها بدرستی مراقبت نمی شود ; قرنیه چشم در معرض یخ زدگی قرار می گیرد .
درمان:
استفاده از کمپرس گرم یا گذاشتن دست بر روی آن
پوشاندن چشم به مدت 24 – 48 ساعت پس از آب شدن یخ اطراف مردمک

 

یخ زدگی مژه ها:

تعریف:
وقتی آب داخل چشم و هوای خارج زیر نقطه انجماد هستند . انجماد آب می تواند باعث یخ زدگی مژه ها بشود که این مسئله مانع دید می گردد.
درمان:
در چنین شرایطی دست را بر روی چشم می گذاریم ; تا زمانی که یخ ذوب شود . سپس چشم ها را باز می کنیم
 
 
سرفه خومبو:
 
سرفه خومبو که سرفه خشک و کوتاه ارتفاع هم نام دارد ، بر گرفته از نام منطقه ای در محدوده ی قله اورست است . گرچه این نوع سرفه منحصر به اورست نیست ولی نخستین بار در آن جا تشخیص داده شد . تقریبا تمام افرادی که مدتی در ارتفاع بالا ( بالاتر از 5500 متر ) می مانند درجاتی از این نوع ناراحتی را بروز میدهند این مشکل بخاطر رطوبت پائین و دمای زیر صفر اتفاق می افتد و تصور می شود در شرایطی که شخص مشغول تلاش و فعالیت بیشتری است ، در معرض ابتلا به آن قرار می گیرد . ابتلا به این نوع سرفه باعث افزایش سرعت تنفس می شود و همین مسئله لایه های پوشاننده ریه را در معرض هوای سرد بیشتری قرار خواهد داد و نتیجه ی آن خشک شدن غشاء و خصوصا آسیب دیدگی نایژه ها می شود . این مسئله باعث تحریک ریه ها و بوجود آمدن سرفه های خشک دائمی که تنفس را با مشکل مواجه می سازد ، می شود .
سرانجام بعد از مدتی این سرفه ها شدید و آزار دهنده می شوند که خود فشار و درد سختی را روی قفسه سینه ایجاد میکند درنتیجه عضلات قفسه سینه دچار پارگی و تخریب شده تا جائیکه دنده ها را بشکند .

پیشگیری :
- ماسکی را بر صورت بزنید که هوا را گرم و مرطوب کند .
- شبها کلاه چشمی ( که تمام صورت را می پوشاند ) بر سر کنید .
- از قرار گرفتن در معرض شرایط هوائی که باعث این عارضه می شود اجتناب کنید .
- تنفس خود را بصورت کنترل شده درآورید .
- در صورت بروز هر کدام از علائم این عارضه ، سریعا نسبت به درمان آن اقدام نمائید . عدم توجه به آن فقط اوضاع را وخیم تر می کند .

نشانه ها عبارتند از :
آبریزش بینی
سرفه های خشک مزمن
خلط شفاف یا سفید

برای جلوگیری از وخامت اوضاع می بایست سعی کنید برونش ها را مرطوب نگه دارید توجه داشته باشید چون این نوع سرفه نتیجه عفونت نمی باشد مصرف آنتی بیوتیک فایده ای ندارد.
به عوض آن سعی کنید :
میزان زیادی آب بنوشید ، خصوصا آب جوش تا با استفاده از بخار آب آن ، رطوبت لازم را ایجاد کرده باشید .
قرص گلو درد مصرف کنید
شب کلاه دوچشمی بر سر بگذارید .
ماسک را همانطور که گفته شد فراموش نکنید
شرایطی را ایجاد کنید که سرعت تنفس شما بالا نرود و کمتر در معرض این هوا قرار بگیرید
اکسیژن استشمام کنید .

 

 

منبع : مقاله دکتر حمید مساعدیان.ویکی کوه

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر